Reuma is een verzamelnaam voor aandoeningen die gewrichten, spieren, pezen en botten aantasten. Artrose is de meest voorkomende vorm van reuma. Leven met artrose betekent vaak omgaan met pijn, beperkingen en veranderingen in het dagelijks leven. Wat minder vaak wordt benoemd, is dat artrose ook rouw met zich mee kan brengen: rouw om gezondheid, bewegingsvrijheid en dingen die niet meer vanzelf gaan.
Artrose wordt vaak beschreven als een aandoening van het kraakbeen. Maar wie ermee leeft, weet dat het verder gaat dan een gewricht. Artrose raakt je dagelijks functioneren. Je mobiliteit. Je zelfstandigheid. Je energie. En daarmee raakt het ook je gevoel van vrijheid en identiteit.
In deze blog neem ik je mee in de feiten over artrose, de gevolgen voor het dagelijks leven en waarom artrose ook rouw met zich mee kan brengen.
Wat is artrose? Uitleg, feiten en cijfers.
Reuma is een verzamelnaam voor meer dan honderd aandoeningen van gewrichten en spieren. Artrose is daarvan de meest voorkomende vorm. Artrose is een aandoening van het kraakbeen en bot van je gewrichten. Soms wordt artrose wel ‘slijtage’ genoemd. Maar dat is niet het geval, het is een aandoening van het hele gewricht. Jonge mensen kunnen ook artrose krijgen. Bij artrose wordt het kraakbeen van je gewricht dunner en slechter van kwaliteit. Soms verdwijnt het helemaal, waardoor het onderliggende bot beschadigd kan raken of kan gaan vervormen. Ook bij artrose kunnen ontstekingen voorkomen, maar dit is geen auto-immuunreactie.
Belangrijk om te weten is dat artrose niet simpelweg “slijtage door ouderdom” is. Het is een complexe gewrichtsaandoening waarbij de balans in het gewricht verstoord raakt.
Artrose in Nederland
Volgens cijfers van het ReumaNederland heeft 1,26 miljoen Nederlanders artrose in één of meerdere gewrichten. Vrouwen krijgen vaker artrose dan mannen. Knie en heup zijn de meest voorkomende locaties, gevolgd door handen, nek en rug.
Wereldwijd behoort artrose tot de belangrijkste oorzaken van langdurige beperking. In internationale onderzoeken wordt artrose genoemd als een grote bijdrage aan “years lived with disability”: jaren leven met een beperking.
Dat gegeven is belangrijk. Want artrose is vaak geen kortdurende fase. Het is een langdurig proces van aanpassen.
Gevolgen van artrose in het dagelijks leven
De klachten bij artrose verschillen per persoon en per gewricht, maar veelgehoorde klachten zijn:
- pijn bij bewegen
- startstijfheid, vooral na rust
- verminderde mobiliteit
- afname van spierkracht
- sneller vermoeid raken
- nachtelijke pijn waardoor slaap verstoord wordt
Artrose kent vaak een grillig verloop. Er zijn periodes waarin het redelijk gaat, gevolgd door fases met meer klachten. Dat onvoorspelbare karakter maakt het mentaal belastend. Je weet niet altijd waar je lichaam morgen staat.
Wanneer artrose in meerdere gewrichten voorkomt, stapelen de beperkingen zich op. Dat kan grote invloed hebben op werk, sociale activiteiten en zelfstandigheid.
Bij artrose in de knie wordt lopen, traplopen of langer staan steeds moeilijker. Wandelen kan minder vanzelfsprekend worden. Sporten vraagt om aanpassing of moet worden losgelaten. Mobiliteit betekent vrijheid en juist die vrijheid neemt af. Wanneer bewegen beperkt wordt, kan de leefwereld kleiner aanvoelen. Niet alleen fysiek, maar ook sociaal.
Bij artrose in de handen worden de dagelijkse handelingen die vaak vanzelf gingen, ineens een probleem. Potjes openen. Schrijven. Knoopjes dichtmaken. Iets stevig vastpakken. Deze handelingen lijken klein, maar ze staan symbool voor autonomie. Voor het gevoel: ik kan dit zelf. Wanneer kracht en soepelheid in de handen afnemen, verandert er iets fundamenteels in hoe iemand zichzelf ervaart.
Mijn persoonlijke ervaring met artrose
Wat artrose voor iemand persoonlijk kan betekenen, weet ik helaas maar al te goed. Voor zover ik weet komt er al 3 generaties artrose voor in mijn familie: mijn oma, mijn moeder en ikzelf.
Mijn oma had artrose in haar handen en heeft daardoor hetgeen op moeten geven wat ze het liefste deed: breien en haken. Elk kleinkind in de familie had wel een gebreide trui van oma. Niet één maar meerdere. Avonden was ze daar zoet mee. Zat ze op de bank met een half oog naar de tv te kijken en ondertussen gingen haar handen rustig op en neer: insteken, omslaan, doorhalen en af laten gaan!
Maar na verloop van tijd werd de pijn in haar handen zo erg, dat dit niet meer lukte.
Ook mijn moeder heeft artrose in haar handen. Ook daar zie ik nu dat de dagelijkse werkzaamheden steeds meer moeite kosten. Zo ook het tuinieren. Heerlijk vindt ze het om te rommelen in de tuin en elk jaar ziet deze er dan ook verzorgd en fleurig uit als we de lente weer in gaan. Alleen is de tuin in de loop der jaren wel kleiner geworden, vooral smaller. Zodat ze makkelijk bij de achterkant van de borders kan en dat hij wat makkelijker te onderhouden is. Want een uurtje in de tuin, betekent de rest van de dag pijn.
Gelukkig zijn er hulpmiddelen om sommige dagelijkse handelingen te verlichten. Denk bijvoorbeeld aan een potopener met anti-slip greep. Maar ook schoenen met een rits i.p.v. veters. Om maar eens iets simpels te noemen. Ze wordt steeds vindingrijker.
Maar dan nog: wat vroeger vanzelf ging, wordt nu soms een hindernis.
Ik ben dan de 'vreemde eend in de bijt' want ik heb artrose in mijn knie. In mijn handen zit ook artrose (bij de beide wijsvingers zijn de vergroeiingen van het bot zichtbaar) maar daar heb ik (nog) geen last van. Kracht zetten en lange stukken wandelen is pijnlijk. De klachten die eerder zijn genoemd ken ik allemaal, tot aan wakker worden van de pijn in de knie en niet weten hoe je moet gaan liggen.
Alle drie hebben we leren leven met het aanpassen aan de pijn. Het elke keer weer beseffen dat er iets niet meer lukt, wat voorheen zo vanzelfsprekend was. Makkelijk? Echt niet! Niets is zo frustrerend om beperkt te worden in je bewegingsvrijheid. Ooit meedoen aan de Singelloop in Breda zit er voor mij niet in, ook niet wandelend. Al hoop ik stiekem dat ik met het fysio-traject dat ik nu doe, toch 5 of zelfs 10 kilometer kan wandelen. Wie weet, altijd dromen blijven houden.
Leven met artrose: chronische pijn en mentale impact
Chronische pijn vraagt energie. Het lichaam staat continu onder spanning. Dat beïnvloedt slaap, concentratie en stemming. Langdurige pijnklachten hangen samen met verminderde kwaliteit van leven en verhoogde mentale belasting. Artrose is daarom niet alleen een lichamelijke aandoening, maar heeft ook psychologische impact.
Wanneer energie beperkt is, moet er verdeeld worden. Werk, gezin, sociale contacten en ontspanning concurreren om dezelfde beperkte voorraad. Dat vraagt voortdurend keuzes maken. Bewust kiezen of de pijn opweegt tegen het plezier dat je ervoor terugkrijgt. En soms betekent het: iets niet meer kunnen, nooit meer.
Artrose en rouw: levend verlies
Rouw wordt vaak gekoppeld aan overlijden. Maar rouw ontstaat bij verlies. En dat het bij artrose over verlies gaat, daar kan ik over meepraten. Denk maar eens aan:
- de vanzelfsprekendheid van bewegen
- de vrijheid om spontaan iets te ondernemen
- de energie die je had
- de zelfstandigheid in dagelijkse handelingen
- het vertrouwen in je eigen lichaam
Artrose is een chronische aandoening. Chronisch betekent blijvend aanwezig. Iedere nieuwe beperking kan voelen als een klein afscheid. Dat noemen we levend verlies: rouw om iets dat er nog is, maar niet meer functioneert zoals het deed.
Deze vorm van rouw wordt niet altijd herkend. De buitenwereld ziet soms niet hoeveel energie een gewone dag kost. Of hoeveel pijn je hebt bij een activiteit die voor de ander heel normaal is. Juist die onzichtbaarheid kan het proces verzwaren.
Verdriet, frustratie, boosheid of schaamte zijn begrijpelijke reacties. Het zijn geen tekenen van zwakte. Het zijn signalen dat er iets verloren is gegaan.
Wanneer artrose alleen medisch wordt benaderd, blijft een belangrijk deel onderbelicht. Naast behandeling en leefstijladviezen is er ook behoefte aan emotionele erkenning. Rouw bij chronische ziekte betekent niet dat je opgeeft. Het betekent dat je erkent dat je iets moet loslaten. En pas wanneer dat verlies benoemd mag worden, ontstaat er ruimte om opnieuw balans te vinden.
Tot slot
Artrose vraagt aanpassing. Rouw vraagt erkenning. Wanneer je leeft met artrose, leef je vaak met beide.
Herken jij het gevoel dat je lichaam je dwingt om stap voor stap los te laten? Dan is het belangrijk te weten dat dit niet alleen fysiek is. Het raakt ook je binnenwereld.
En dat verdient aandacht.
Geschreven door Monique Kronenberg
Rouwcoach | MOED coachpraktijk Breda
Reactie plaatsen
Reacties
Jee,wat een prachtige blog..en wat heerlijk en makkelijk te lezen.